10 vragen over zon en … voorjaar

Langzamerhand begint de temperatuur weer te stijgen, gaan de bloemen weer bloeien en is de wintertijd achter de rug. De tijd in de zonnebankstudio kan weer worden omgeruild voor tijd in de echte zon!

1. WAAROM ZIJN WE ZO GRAAG IN DE ZON?

We laden ons op met de zon: het maakt ons vrolijker, het laat ons lichaam vitamine D aanmaken wat goed is voor ons lichaam (botten en tanden). Er is ontdekt dat tien minuten zonlicht honderd keer zoveel vitamine D aanmaakt dan je via voeding in een dag binnenkrijgt. We zijn minder depressief; je komt sneller uit een dal als je meer van de zon geniet. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat zonlicht ook een direct effect heeft op ons hormoonstelsel, het maakt namelijk endorfine aan: het gelukshormoon. Daarnaast zorgt zonlicht voor een sterker immuunsysteem door van de aanmaak van witte bloedlichaampjes te stimuleren en vermindering van sommige klachten bij huidaandoeningen.

2. WELKE SOORTEN ZONNESTRALING BESTAAN ER?

Ongeveer 45-55% van de zonnestraling bestaat uit infrarood, 40-50% uit zichtbaar licht en circa 5% uit ultraviolette straling. Er zijn 3 ultraviolette stralingen: ultraviolet-A (UV-A), B en C. UV-C wordt volledig door de ozonlaag geabsorbeerd en bereikt ons niet. Van de UV-B-stralen bereikt slechts 20% de diepere delen van de opperhuid en 10% dringt door tot in de lederhuid. De UV-B straling zorgt voornamelijk voor het bruiningsproces en het rood worden van de huid. De UV-B stralen beschadigen de cellen in de opperhuid en daardoor verwijden de bloedvaten in de lederhuid, het resultaat: voor het oog zichtbare roodheid van de huid. UV-B prikkelt ook de pigmentcellen en zet aan tot de vorming van pigment (melanine): bruine huid. Van het UV-A dringt 20-30% door tot in de lederhuid, de reactie daar is significant. Huidverouderingsprocessen – die zich vooral in de lederhuid afspelen – worden dan ook gestimuleerd door het UV-A. Het effect van UV-B en UV-A straling is het grootst, infrarood en zichtbaar licht hebben ook effect, zij het aanzienlijk minder. Inmiddels zijn er steeds meer anti-zonnebrandproducten die bescherming bieden tegen het complete spectrum.

3. WAAR STAAT DE TERM ZONKRACHT VOOR?

De zonkrachtschaal geeft globaal aan hoe lang de huid van een gemiddelde Nederlander midden op de dag zon kan verdragen. Voor wie snel verbrandt is de tijd korter. De vermelde tijd geeft aan na hoeveel minuten een onbeschermde huid volgens KWF Kankerbestrijding zoveel UV heeft gekregen dat deze rood kleurt. Dat is het maximum voor wie verstandig wil zonnen.

De zonkrachtschaal van het KNMI*

Zonkracht Omschrijving in het weerbericht Roodkleuring onbeschermde huid na x minuten Huid verbrandt
1-2 vrijwel geen 100 – 50
3-4 zwak 35 – 25
5-6 matig 25 – 15 gemakkelijk
7-8 sterk 15 – 10 snel
9 – 10 en hoger zeer sterk minder dan 10 zeer snel

 

De zonkracht hangt ook af van de hoogte van de zon, de hoeveelheid bewolking, vocht, stof of ozon in de atmosfeer. Het UV-zonlicht neemt toe naarmate de zon hoger staat en varieert met de seizoenen en het moment van de dag. Warmte heeft geen invloed. Op een koele, zonnige dag kan de zonkracht even sterk of sterker zijn dan op een warme dag.

Zonkracht 7 of meer komt in ons land regelmatig voor: ongeveer 20 keer per jaar, in de afgelopen jaren is er enkele keren een zonkracht 8 gemeten. In het zuiden van Europa staat de zon hoger aan de hemel, hier worden ’s zomers zonkrachtwaarden gemeten van 9 of hoger.

4. WAT GEBEURT ER MET JE HUID ALS JE IN DE ZON ZIT?

Je huid is je natuurlijke bescherming tegen de zon. Zodra je huid UV-stralen voelt, treden allerlei processen in werking. Bruin worden is het eerste verdedigingsmechanisme van de huid. De pigmentcellen in de opperhuid maken melanine aan, wat de bruine teint veroorzaakt. Deze bescherming is in staat om een deel (50% max) van de UV-straling te blokkeren.

Onder invloed van UV-B straling wordt een versnelde aanmaak van huidcellen in gang gezet, waardoor de opperhuid verdikt. Dit is overigens niet zichtbaar of voelbaar. Deze extra bescherming kaatst ook een deel van de zonnestralen terug. Huidverdikking alleen biedt onvoldoende bescherming tijdens het zonnebaden.

Door te veel zon kan de huid verbranden. De huid geeft ons door de rode kleur een waarschuwing dat de huid teveel is blootgesteld aan UV-stralen en dat herstel noodzakelijk is. De roodheid ontstaat doordat de bloedvaten wijder worden. Het “verbrandingsproces” in de huid gaat ook na het zonnen nog een tijdje door. Een lichte zonnebrand geeft een rode en pijnlijke huid en bij ernstige verbranding ontstaan er blaren en een gezwollen huid.

Op de lange termijn kan de werking van de zon in de diepere huidlagen resulteren in vroegtijdige huidveroudering, zoals rimpels en fijne lijntjes, doordat de elasticiteit en stevigheid eerder achteruit gaan. Als laatste: een huid die regelmatig aan de zon wordt blootgesteld, voelt snel droog aan. De vochtbalans van de huid wordt verstoord omdat er te veel vocht verdampt.

5. HOE KUN JE JE HUID GOED VOORBEREIDEN OP DE ZON?

Het is belangrijk om je huid regelmatig te scrubben. Zo zorg je ervoor dat de bloedcirculatie goed op gang komt en dat dode huidcellen worden verwijderd. Je huid wordt gladder en zal mooier bruin worden. Bestanddelen uit crèmes zullen beter worden opgenomen. Denk er wel aan dat je je huid niet scrubt op de dag van het zonnen zelf, omdat je dan veel sneller kan verbranden. Doe het bijvoorbeeld de avond van tevoren.

Breng anti-zonnebrand altijd ca. 30 minuten vóórdat je de zon ingaat aan. Het is raadzaam om iedere 2 uur bij te smeren voor een optimale bescherming. Ook bij de voorjaarszon en op bewolkte dagen.

Zorg dat je huid langzaam went aan de zon: door de eerste keren korte periodes in de zon te zijn pigmenteert je huid en wordt deze dikker, zonder te verbranden. Met een dikkere en bruinere huid zal het zonlicht minder diep kunnen doordringen en ben je dus beter beschermd.

In de zon liggen droogt je huid, maar ook de rest van je lichaam uit. Drink daarom veel water. Vergeet ook niet je huid na iedere douchebeurt of na het zonnen in te smeren met een hydraterende en/of voedende bodylotion of aftersun. Een gehydrateerde huid zal mooier en egaler kleuren en minder snel verbranden dan een droge huid.

6. WAT DOEN ANTI-ZONNEBRANDMIDDELEN PRECIES?

Anti-zonnebrandmiddelen beschermen tegen de schadelijke UV-straling. Ze bevatten UV-filters waardoor minder UV-straling de huid bereikt. Bij overdaad veroorzaakt UV-A-straling vroegtijdige huidveroudering. UV-A (ca 20%), maar voornamelijk UV-B-straling (80%) zijn verantwoordelijk voor het bruin worden en het eventuele verbranden van de huid.

“Het is belangrijk dat anti-zonnebrandmiddelen beschermen tegen beide soorten straling”, aldus Ronald van Welie, directeur van de NCV. De bescherming tegen UV-B-straling wordt op het product aangegeven met een SPF (Sun Protection Factor): een getal dat aangeeft hoe veel langer men in de zon kan blijven zonder te verbranden in vergelijking tot niet-gebruik van een anti-zonnebrandproduct. Er is recent een vereenvoudiging van de etikettering doorgevoerd, met 4 beschermingsklassen. laag, gemiddeld, hoog, zeer hoog.

Beschermingsklasse Aangeduide SPF UV-B-beschermingsfactor
Laag 6 – 10
Gemiddeld 15 – 25
Hoog 30 – 50
Zeer Hoog 50+

De meeste anti-zonnebrandmiddelen bieden ook bescherming tegen UV-A-straling; dit staat aangeven op het etiket met een UV-A logo. Er zijn 2 categorieën zonnefilters:

1. Chemische zonnefilters: absorberen de straling en zetten de energie om in een onschadelijke vorm.
2. Minerale zonnefilters: het product bevat de stoffen, titaniumdioxide en zinkoxide die werken als een soort spiegel en zorgen voor reflectie en verstrooiing van het UV-licht. Er bestaan producten met één van de twee filters, met beide soorten filters. Inmiddels zijn er ook steeds meer producten die bescherming bieden tegen het complete spectrum van zonnestralen (inclusief infrarood) door meerdere filters te combineren.
Dus anti-zonnebrand producten bieden verzorging en bescherming tegen huidveroudering en op lange duur tegen huidkanker.

7. BIEDT EEN FOUNDATION OF DAGCRÈME MET SPF OOK GENOEG BESCHERMING?

Het hele jaar door kan je je huid beschermen door een dagcrème met zonnefactor te gebruiken. Gedurende de dag wordt je huid (gezicht, decolleté, handen) blootgesteld aan UV-stralen. Ook als je op kantoor werkt en overdag weinig buiten komt is het aan te raden om bijvoorbeeld een dagcrème met SPF te gebruiken. Het is echter geen anti-zonnebrand-product, wat je dient te gebruiken bij langere blootstelling aan de zon.

8. MOET IK MIJN HUID AL BESCHERMEN IN DE VOORJAARSZON?

Laat in deze tijd van het jaar je huid voorzichtig wennen aan de zon. Je huid is geen zonnestralen gewend na de winter. Dus wanneer het dan een keer mooi weer is wordt de huid belast door een piek van zonlicht. Onze huid is daar niet op ingesteld en kan sneller verbranden.
Ga dus niet in één keer lang in de zon zitten, bouw het op: 15 minuten de eerste dag en ook dan insmeren met anti-zonnebrandproduct. Smeer de onbedekte huid een halfuur voordat je de zon ingaat dik in, met een voor jou geschikte beschermingsfactor (afhankelijk van onder andere je huidtype*, actuele of voorspelde zonkracht- zie vraag 4) en herhaal regelmatig, met name na zwemmen, afdrogen en bij veel transpireren. Vergeet je nek en oren niet. Verleng het zonnebaden per keer steeds met vijf minuten en geef je huid zo nu en dan de tijd om goed te herstellen.

Volwassenen maken in de zon de stof melanine aan, waardoor we bruin worden en UV-straling (gedeeltelijk) wordt geabsorbeerd en gereflecteerd: een soort zelfbescherming van het lichaam. Voor kinderen zijn de zonnetips anders omdat de huid op jonge leeftijd kwetsbaarder is: klik hier. Ook buiten in de tuin, op de fiets of tijdens het sporten is zonbescherming nodig.

Let wel op: een zelfbruiner biedt geen bescherming tegen de zon, er zitten geen zonnefilters in. Gebruik dus altijd een anti-zonnebrandproduct over de zelfbruiner heen. De bruine tint die je huid krijgt door de zelfbruiner komt door een chemische reactie in de bovenste laag van je huid (de dode huidcellen). Terwijl het natuurlijke bruiningsproces door de zon zich in een diepere huidlaag afspeelt.
Houd de zonkracht in de gaten: hoe sterker de zonkracht, hoe groter de kans op verbranding. Bij rode huid, gelijk uit de zon.

* huidtype schema

Omschrijving huidtype Huidtype   Advies
Ik verbrand zeer snel, word nooit bruin Huidtype 1 zelfbeschermingstijd is gering, zonder bescherming kan je verbranden na 5 tot 10 minuten in de zon. Zeer hoge bescherming SPF 50 + UV-A.
Ik verbrand snel, word soms bruin Huidtype 2 zonder bescherming kan je verbranden na 10 tot 20 minuten in de zon. Zeer hoge bescherming SPF 50 + UV-A.
Ik verbrand niet snel, word altijd bruin Huidtype 3 zonder bescherming kan je verbranden na 20 tot 30 minuten in de zon. Hoge bescherming SPF 30 / 50 + UV-A.
Ik verbrand (bijna) nooit, word altijd bruin (mediterraan of licht Aziatisch) Huidtype 4 zonder bescherming kan je verbranden na 30 tot 45 minuten in de zon. Gemiddelde bescherming SPF 15 / 25 + UV-A.
Mijn huid is van nature donker (donker Aziatisch, Midden Oosten, licht negroïde huidtype) Huidtype 5 toch goed om je wel te beschermen in de zon met een lage bescherming SPF tussen de 4 en 6.
Mijn huid is van nature zeer donker (negroïde huidtype) Huidtype 6 toch goed om je wel te beschermen in de zon met een lage bescherming SPF tussen de 4 en 6.

9. HOE WORD IK HET SNELSTE VEILIG BRUIN?

Als UV-straling op je huid komt, gaat deze in zelfbeschermingsmodus. Door zonlicht verdikt de opperhuid en maakt de huid een pigment aan met de naam melanine. Dit pigment zorgt er voor dat de grootste hoeveelheid ultraviolette straling wordt geabsorbeerd en gereflecteerd en geeft je huid de bruin kleur.

Is je huid nog niet gewend aan de zon, bouw het dan langzaam op: start met 15 minuten, breid dit verder uit (met bijvoorbeeld 5 minuten per dag) en geef de huid af en toe de kans goed te herstellen.

Het is erg belangrijk dat je jezelf met enige regelmaat insmeert: minstens elke twee uur, ga je het water in of zweet je veel dan is het verstandig om vaker te smeren. Ga zeker niet onbeschermd de volle zon in tussen 11.00 en 15.00 uur. Een petje of iets dergelijks kan extra bescherming bieden. Drink voldoende water en smeer je huid aan het einde van de dag in met een aftersun. Deze herstellen het vochtbalans in de huid en verkoelt de eventuele verbrande huid. Voor kinderen zijn de zonnetips anders, omdat de huid op jonge leeftijd kwetsbaarder is: klik hier

10. KAN IK IN DE ZON NADAT IK EEN PEELING HEB GEHAD?

Zonnen en peelings zijn over het algemeen geen geslaagde combinatie.
Peelings zijn populaire schoonheidsbehandelingen. Ze worden niet alleen toegepast bij huidproblemen zoals acne, maar ook om de huid strakker en gladder te maken. Bij een peeling wordt de bovenste huidlaag in zekere zin beschadigd en ertoe aangezet om nieuwe huidcellen te maken.

Een milde peeling verwijdert alleen dode huidcellen, maar dit is ook een natuurlijke beschermlaag van de huid (onze eigen SPF). Soms grijpen deze behandelingen zo diep in op de huid, dat de natuurlijke beschermlaag van de huid te veel weggenomen wordt. Dit betekent dat je heel snel kunt verbranden in de zon, zelfs met gebruik van een anti-zonnebrandproduct.

Heb je dus een peeling ondergaan, zorg dan dat je zo lang mogelijk – tussen de 1 tot 3 maanden (afhankelijk van de sterkte van de peeling) – zonlicht op het behandelde lichaamsdeel vermijdt, of heel kort aan de zon blootstelt mét een anti-zonnebrandproduct met hoge SPF-factor. De huid kan anders extreem beschadigd raken.

Bij een peeling bestaat ook het risico dat er pigmentveranderingen ontstaan in de behandelde huid. Vermindering van pigment (hypopigmentatie) komt het meeste voor. De kans bestaat ook dat de huid juist reageert met een overmatige pigmentatie (hyperpigmentatie). Om de kans op overmatige pigmentatie van de huid te verkleinen is het belangrijk dat je de huid in de eerste maanden na de peeling, niet aan de zon of aan een zonnebank blootstelt. Gebruik overdag een zonnebrandcrème met een beschermingsfactor van 30 of hoger. Ook is het belangrijk om zeker één week voorafgaand aan een peeling, zonlicht te vermijden.

Na ontharen – welke vorm dan ook (het blijft stress voor je huid) – gelden de volgende adviezen: bij laserbehandelingen is het verstandig om 4 weken vóór en 4 weken na de zon vermijden. Bij harsen is het verstandig de eerste week erna voorzichtig te zijn met (beschermd) zonnen en na scheren is dat 24 uur.

Bron: Nederlandse Cosmetica Vereniging